Σχέδια εργασίας για την ηλιακή ενέργεια: Ηλιακοί αποξηραντήρες

Ηλιακοί αποξηραντήρες για αποξήρανση τροφών

Όταν τρυγάμε τ' αμπέλια τον Αύγουστο ή το Σεπτέμβριο απλώνουμε τα σταφύλια στον ήλιο και αυτά αποξηραίνονται και γίνονται σταφίδα. Χρειάζονται περίπου 15 μέρες για να αποξηρανθούν τα σταφύλια. Όμως, πολλές φορές όταν φυσούν δυνατοί άνεμοι ή όταν έρχεται ξαφνική βροχή, οι γεωργοί μας αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα και μπορεί να χάσουν ολόκληρη την παραγωγή τους.

Οι ντομάτες είναι ένα λαχανικό που επίσης ξηραίνουμε στον ήλιο εδώ και χιλιάδες χρόνια. Καθαρίζουμε και απλώνουμε τις ντομάτες στο έδαφος και έπειτα από μερικές μέρες έχουν αποξηρανθεί. Είναι όμως κι αυτές ευάλωτες στη σκόνη και στους μικροοργανισμούς. Αν ο καιρός δεν είναι καλός και δεν αποξηρανθούν σχετικά σύντομα υπάρχει ο κίνδυνος να μουχλιάσουν και να χαλάσουν.

Υπάρχει τρόπος να αποξηραίνουμε τα φρούτα και τα λαχανικά μας χωρίς να είναι εκτεθειμένα στη σκόνη και σε ξαφνικές αλλαγές του καιρού καθώς επίσης η αποξήρανση αυτή να γίνεται σε πιο σύντομο χρόνο και πιο αποδοτικά;

Απλός ηλιακός αποξηραντήρας από μία χαρτόκουτα

Simple_solar_dryer.jpg

Υλικά που χρειαζόμαστε

  • μία παραλληλεπίπεδη χαρτόκουτα σχετικά ψηλή και ανθεκτική, από χονδρό χαρτόνι
  • ένα κομμάτι διαφανές πλαστικό που θα προσαρμόσουμε πάνω στο πλαίσιο της κούτας που θα διαμορφώσουμε
  • περίπου 0,3 τ.μ. λεπτή συρμάτινη σήτα, ανοξείδωτη κατά προτίμηση, για να φτιάξουμε τη σχάρα που θα βάζουμε πάνω τα φρούτα και τα λαχανικά μας.
  • 2 μέτρα σκράτς (ταινία Velcro) για να πιάσουμε το διαφανές πλαστικό πάνω στην κούτα και για άλλες χρήσεις
  • ένα πηχάκι λεπτό για να φτιάξουμε το πλαίσιο για τη σχάρα
  • κυματιστό χαρτόνι συσκευασίας και 2 λωρίδες φελιζόλ
  • άσπρη κόλλα, κολλητική ταινία, μαύρη τέμπερα
  • ψαλίδι, κοπίδι, χάρακα, μαρκαδόρο ή μολύβι

Τι θα κάνουμε

Παίρνουμε την κούτα και σημαδεύουμε 15-18 εκ. από τη βάση της σε μία από τις πλαϊνές πλευρές της. Τραβάμε 2 γραμμές μέχρι την πάνω γωνία της απέναντι πλευράς και κόβουμε το μέρος της κούτας που περιβάλλεται από το πλαίσιο με διακεκομμένες γραμμές, όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα (πορτοκαλί χρώμα).

Μόλις αφαιρέσουμε αυτό το κομμάτι η κούτα που μας απομένει παίρνει τη μορφή που φαίνεται στο διπλανό σχήμα, με την πίσω μεριά της υπερυψωμένη και την μπροστά χαμηλωμένη.
Μπορούμε να κολλήσουμε στον πάτο και στις γύρω πλευρές της κούτας 2-3 πλαίσια από χαρτόνι συσκευασίας για καλύτερη μόνωση και ενίσχυση. Μόλις στεγνώσει η κόλλα βάφουμε όλες τις εσωτερικές μεριές της χαρτόκουτας με μαύρη τέμπερα.

Κατασκευάζουμε ένα πλαίσιο με το πηχάκι και πάνω του προσαρμόζουμε ένα κομμάτι σήτα για να φτιάξουμε τη σχάρα πάνω στην οποία θα βάζουμε τα φρούτα και τα λαχανικά μας.
Ανοίγουμε μερικές τρύπες στη βάση της κούτας μας και μερικές ακόμα ψηλά στις πλευρές της αριστερά και δεξιά. Ανασηκώνουμε λίγο την κούτα μας από κάτω βάζοντας μια λωρίδα φελιζόλ δεξιά και αριστερά στη βάση της, προκειμένου ο «ψυχρός» αέρας να μπαίνει με ευκολία από τη βάση της κούτας (βλ. παρακάτω σχήμα).

Κόβουμε ένα κομμάτι διαφανές πλαστικό στις διαστάσεις του επάνω πλαισίου της κούτας και το πιάνουμε με κομμάτια αυτοκόλλητου σκρατς (ταινία Velcro) γύρω-γύρω. Εναλλακτικά θα μπορούσαμε να τοποθετήσουμε ένα κομμάτι πλεξιγκλάς.
Ο ηλιακός αποξηραντήρας μας είναι τώρα έτοιμος! Τοποθετούμε ψιλοκομμένα φρούτα και λαχανικά πάνω στην σχάρα, τον προσανατολίζουμε ώστε να μπαίνει στο εσωτερικό του όσο το δυνατόν περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία και αρχίζει η αποξήρανση. Ο «ψυχρός» αέρας μπαίνει μέσα στο αποξηραντήρα από τη βάση του, ζεσταίνεται και βγαίνει από τις τρύπες που υπάρχουν ψηλά στις πλαϊνές πλευρές του συμπαρασύροντας τους υδρατμούς που βγαίνουν από την αποξήρανση των φρούτων και των λαχανικών.

Πειραματιζόμαστε με τον ηλιακό αποξηραντήρα που κατασκευάσαμε …

experiment_solar_dryer_80.jpg

Ηλιακός αποξηραντήρας από δύο χαρτόκουτες (συλλέκτης και ξηραντήρας χωριστά)

Solar_dryer_right.jpg

Υλικά που χρειαζόμαστε

  • δύο χαρτόκουτες, μία μεγάλη παραλληλεπίπεδη και σχετικά ρηχή και μία επίσης παραλληλεπίπεδη λίγο πιο ψηλή
  • ένα κομμάτι πλεξιγκλάς πάχους 2-3 χιλιοστών, σε διαστάσεις ανάλογες με το επάνω πλαίσιο ρηχής κούτας
  • περίπου 1 τ.μ. λεπτή συρμάτινη σήτα, ανοξείδωτη κατά προτίμηση, για να φτιάξουμε τις σχάρες που θα βάζουμε πάνω τα φρούτα και τα λαχανικά μας
  • ένα κομμάτι πτυσσόμενο σωλήνα αλουμινίου Φ100, από αυτούς που χρησιμοποιούμε στα μπουριά στις σόμπες
  • 2-3 μέτρα σκράτς (ταινία Velcro) για να πιάσουμε το πλεξιγκλάς πάνω στην κούτα και για άλλες χρήσεις
  • ένα πηχάκι λεπτό 3 μ. για να φτιάξουμε τα πλαίσια για τις σχάρες
  • αλουμινόχαρτο, χαρτόνι συσκευασίας, μαύρη τέμπερα
  • άσπρη κόλλα, κολλητική ταινία, αλουμινοταινία
  • ψαλίδι, κοπίδι, χάρακα, μαρκαδόρο ή μολύβι

Τι θα κάνουμε

Σημαντικό είναι να βρούμε τις κατάλληλες χαρτόκουτες. Θα πρέπει να προσέξουμε οι χαρτόκουτες να έχουν περίπου το ίδιο πλάτος για να ταιριάζουν μεταξύ τους. Η ρηχή θα γίνει ο συλλέκτης θερμού αέρα και η άλλη ο χώρος αποξήρανσης.
Παίρνουμε τη ρηχή παραλληλεπίπεδη κούτα και κολλάμε στον πάτο και στα τοιχώματά της από 2-3 πλαίσια χαρτονιού συσκευασίας για καλύτερη μόνωση και για ενίσχυση της σταθερότητας.
Μόλις στεγνώσει η κόλλα βάφουμε το εσωτερικό αυτής της κούτας με μαύρη τέμπερα προκειμένου να γίνει ο «ηλιακός συλλέκτης» που θα θερμαίνει τον αέρα.
Ανοίγουμε μερικές τρύπες στην κάτω μεριά της κούτας για να μπαίνει ο «ψυχρός» αέρας και μία με διάμετρο 10,3 εκ. περίπου στην πάνω μεριά προκειμένου να χωράει να περάσει ο αλουμινένιος κυλινδρικός σωλήνας που θα ενώνει αυτή την κούτα με την άλλη.
Κόβουμε ένα κομμάτι πλεξιγκλάς στις διαστάσεις του επάνω πλαισίου της κούτας. Χρησιμοποιούμε αυτοκόλλητο σκράτς (ταινία Velcro) πλάτους 2 εκ. και κολλάμε τη μία μεριά του πάνω στην κούτα και την άλλη πάνω στο πλεξιγκλάς. Έπειτα προσαρμόζουμε το πλεξιγκλάς πάνω στην κούτα και ο «ηλιακός συλλέκτης» του αποξηραντήρα μας είναι έτοιμος!

Παίρνουμε την άλλη κούτα και την ενισχύουμε επίσης κολλώντας στον πάτο και στα τοιχώματα πλαίσια από χαρτόνι συσκευασίας. Μόλις στεγνώσει η κόλλα μπορούμε να καλύψουμε όλες τις εσωτερικές επιφάνειες με αλουμινόχαρτο για να προστατέψουμε τα τοιχώματα της κούτας μας από το μούλιασμα των υδρατμών που θα βαίνουν από τα φρούτα και τα λαχανικά κατά τη διάρκεια της αποξήρανσής τους και για ευκολότερο καθάρισμα.
Παίρνουμε ένα άλλο κομμάτι χαρτόνι και φτιάχνουμε ένα καπάκι για την κούτα αυτή (βλ. παρακάτω σχήμα).
Χρειαζόμαστε και μία καμινάδα απ’ όπου θα βγαίνει προς τα έξω ο θερμός αέρας με τους υδρατμούς που θα συμπαρασύρει από τα φρούτα και τα λαχανικά κατά την αποξήρανση. Παίρνουμε ένα κουτί από φυσικό χυμό 2 λίτρων και το κόβουμε 10 εκ. από την πάνω μεριά που βρίσκεται το καπάκι του. Γυρίζουμε το κουτί ανάποδα, κόβουμε ένα αντίστοιχο πλαίσιο από το καπάκι και το κολλάμε πάνω του. Διακοσμητικά δίνουμε τη μορφή καμινάδας (βλ. παρακάτω σχήμα).
Βάζουμε το καπάκι πάνω στη δεύτερη κούτα μας και ο χώρος αποξήρανσης του ηλιακού αποξηραντήρα αρχίζει να παίρνει μορφή.
Φυσικά χρειάζεται να ανοίξουμε κι εδώ μια τρύπα με διάμετρο 10,3 εκ. περίπου για να χωρέσει να περάσει ο αλουμινένιος σωλήνας Φ 100, ο οποίος θα ενώνει τον ηλιακό μας συλλέκτη που θα θερμαίνεται ο αέρας και μέσα από αυτόν θα διοχετεύεται στην κούτα όπου θα γίνεται η αποξήρανση.
Χρειάζεται επίσης να ανοίξουμε μερικές τρύπες στην καμινάδα του αποξηραντήρα μας για να έχει διέξοδο ο θερμός αέρας (βλ. παρακάτω σχήμα).
Φτιάχνουμε ακόμα 2-3 πλαίσια με το πηχάκι και προσαρμόζουμε πάνω τους κομμάτια από σήτα, προκειμένου να φτιάξουμε τις σχάρες αποξήρανσης.
Τοποθετούμε την κούτα του αποξηραντήρα πάνω σε ένα σκαμπό ή μια καρέκλα, στερεώνουμε την κούτα του συλλέκτη μπροστά και συνδέουμε τις δύο κούτες με τον αλουμινένιο σωλήνα.
Ο ηλιακός αποξηραντήρας είναι τώρα έτοιμος! Τοποθετούμε τα φρούτα και τα λαχανικά μας πάνω στις σχάρες που φτιάξαμε και τα αφήνουμε να αποξηρανθούν σε ένα προστατευμένο χώρο από σκόνη και μικροοργανισμούς, επιτυγχάνοντας παράλληλα πιο γρήγορη αποξήρανση σε συντομότερο χρόνο.

fruit-dried-mixed.JPG

Η αποξήρανση τροφών στον ήλιο είναι μια πανάρχαια πρακτική μέθοδος διατήρησης των τροφών για μεγάλο χρονικό διάστημα. Βρίσκουμε τους ανθρώπους να τρώνε αποξηραμένες τροφές από τους αρχαίους Αιγυπτίους και τις νομαδικές φυλές της Ασίας μέχρι τους λαούς της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Κατά τη διάρκεια των δύο παγκοσμίων πολέμων η αποξήρανση των τροφών προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες στην τροφοδοσία των στρατιωτών γιατί γινόταν δυνατό να διατηρηθούν μεγάλες ποσότητες τροφής σε μικρό χώρο αποθήκευσης και μεταφοράς. Οι αποξηραμένες τροφές έχουν βάρος περίπου το 1/4 των φρέσκων τροφών και απαιτούν μόνο 1/3 με 1/6 του αρχικού αποθηκευτικού χώρου.

Όμως από τη δεκαετία του ’50 και μετά η αποξήρανση των τροφών φαίνεται να έχασε τη δημοτικότητά της κυρίως λόγω της ευκολίας των προσυσκευασμένων τροφών, της κονσερβοποίησης και των κατεψυγμένων τροφίμων. Τα τελευταία χρόνια, όπου οι άνθρωποι ανησυχούν ολοένα και περισσότερο για τα χημικά συντηρητικά των τροφίμων, η παραδοσιακή αποξήρανση τροφών στον ήλιο φαίνεται να ξανακερδίζει το χαμένο της έδαφος.

Ένα μεγάλο πλεονέκτημα της αποξήρανσης των τροφών στον ήλιο είναι ότι με τον κατάλληλο έλεγχο της θερμοκρασίας μέσα στους αποξηραντήρες μπορούμε να διατηρήσουμε πολλά από τα θρεπτικά συστατικά και τη γεύση που χάνονται με άλλες περισσότερο ενεργοβόρες μεθόδους αποξήρανσης. Δεν προστίθενται χημικά ή επιπλέον ζάχαρη και δε χρειαζόμαστε άλλη από την ενέργεια του ήλιου.

Τι συμβαίνει όταν αποξηραίνουμε φρούτα και λαχανικά;
Όταν αποξηραίνουμε τις τροφές ουσιαστικά τους αφαιρούμε την υγρασία από μέσα τους για να μη σαπίσουν και χαλάσουν. Η περιεκτικότητα του νερού στα αποξηραμένα τρόφιμα είναι από 5% έως 25%, ανάλογα το είδος της τροφής.
Όταν αποξηραίνουμε τρόφιμα πρέπει να προσέχουμε τα εξής:

  • Η θερμοκρασία στο εσωτερικό του αποξηραντήρα να είναι τέτοια, ώστε να εξατμίζεται την υγρασία των τροφών, χωρίς όμως να «ψήνονται» (50-60 °C είναι αρκετοί)
  • Να υπάρχει συνεχώς ξηρός αέρας που να «απορροφά» τους υδρατμούς
  • Κατάλληλη κυκλοφορία ψυχρού και θερμού αέρα που θα παρασύρει τους υδρατμούς έξω από τον αποξηραντήρα

Κατά τη διάρκεια της αποξήρανσης των τροφών το βασικό πράγμα που πρέπει να προσέχουμε είναι να φύγει η υγρασία από τις τροφές το συντομότερο δυνατό σε μία θερμοκρασία που δε θα επηρεάζει σημαντικά τη γεύση, την υφή και το χρώμα των τροφών.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 License